Wiele osób może doradzać Ci, że wcale nie trzeba uczyć się gramatyki w języku obcym. Ważne, byś ich wtedy nie posłuchał, bo to pytanie jest zawsze źle zrozumiane. Odpowiedź brzmi: tak, trzeba. Ale nie tak, jak uczy tego szkoła i większość kursów.
Jeśli zastanawiasz się:
- czy gramatyka jest potrzebna do mówienia,
- czy da się nauczyć języka bez gramatyki,
- dlaczego znasz zasady, ale nie potrafisz ich użyć,
- jak sprawnie uczyć się gramatyki.
… ten artykuł odpowiada na te pytania konkretnie, bez mitów i uproszczeń.
Gramatyka nie jest umiejętnością
Największy błąd w nauce języków polega na założeniu, że: „znajomość gramatyki równa się umiejętnościom mówienia”. To nie jest prawdą. Gramatyka pozwala Ci mówić w taki sposób, by inni rozumieli.
To są zasady przyjęte przez dane społeczeństwo. Takie same zasady jak do gry w piłkę nożną. Jeśli gra w piłkę ma się udać, to każdy zawodnik musi działać w wyznaczonych ramach i zasadach. Dzięki temu, że każdy respektuje linie, auty, pola karne, brak dotykania dłońmi (poza bramkarzem). Tylko dzięki temu wszystkiemu udaje się grać i czerpać z tego przyjemność.
Gramatyka to takie same zasady, ale w komunikacji. Nie znasz zasad, nie rozumiesz ich, komunikujesz byle jak?
To jesteś niefajnym rozmówcą… Przykre, ale prawdziwe.
Jednocześnie, możesz pamiętać wszystkie zasady i:
- nie potrafić mówić płynnie,
- blokować się przy prostych zdaniach,
- tłumaczyć w głowie zamiast reagować.
To nie jest wada ucznia, tylko wada modelu nauczania.
Pamiętać zasady nie jest równoznaczne z nawykowym i łatwym wykorzystywaniem zasad w praktyce. A już nawet dzisiaj nie poruszę tematu sprawnego wykorzystywania znajomości tych zasad dla czerpania własnych korzyści! (Polecam Ci materiały z tej strony – kliknij)
Czy da się nauczyć języka bez gramatyki?
Nie da się:
- mówić poprawnie,
- budować zrozumiałych zdań,
- czy rozumieć niuansów u rozmówcy.
Ale da się:
- nauczyć gramatyki bez durnego zakuwania jej zasad,
- używać struktur automatycznie, bez analizowania.
I to jest właśnie to, co robią native speakerzy. Ty to robisz w języku polskim.
Dlaczego nauka gramatyki „nie działa” u dorosłych?
1. Jest uczona w złej kolejności. Szkoła zaczyna od:
- definicji i tabel,
- często też akcentu
- wyjątków.
Mózg dorosłego w czasie mówienia nie korzysta z definicji.
2. Znajomość zasad:
- nie przyspiesza reakcji,
- nie skraca czasu odpowiedzi,
- nie eliminuje blokady.
Bez automatyzacji gramatyka pozostaje “martwą” i nieprzydatną wiedzą, dla której Twój mózg nie znajduje zastosowania. A to oznacza, że niedługo pozbędzie się tej wiedzy, gdyż jest niepotrzebna. Dlatego tak wiele osób uczy się wiele, wiele lat i nic z tej nauki nie ma. Nota bene, taka wiedza jest usuwana… w nocy, bo właśnie wtedy dochodzi do jej konsolidacji. Dlatego słaby sen może wpłynąć negatywnie na skutki konsolidacji, lecz o tym opowiem innym razem.
3. Ignoruje koszt poznawczy
Podczas mówienia:
- nie ma czasu na wybór reguły,
- nie ma miejsca na analizę,
- jest tylko reakcja.
Jeśli struktura nie jest zautomatyzowana to nie zadziała.
Jak się uczyć gramatyki? Zacznij od:
- użycie,
- kontekst,
- powtarzalność.
- nazwanie,
- uproszczona zasada,
- świadome doprecyzowanie.
Wiedza gramatyczna ma sens, gdy pomaga szybciej ogarnąć chaos. Chaos oznacza nieuporządkowanie. Ale chaos oznacza też, że już coś jest. Jest pewna wartość, tylko nieuporządkowana. Dlatego w 6 punktach powyżej nazwanie i uproszczona zasada to krok czwarty oraz piąty – a nie pierwszy jak w szkołach.
Swoją drogą, native speakerzy nie potrafią tłumaczyć gramatyki i często rzucają tym frazesem: “tak po prostu jest, zapamiętaj, że tak się mówi.” To powinno zapalić czerwoną lampkę w Twojej głowie! Zreszta tutaj niezły artykuł na ten temat:
Znajomość gramatyki pozwala Ci też zreflektować się i świadomie poprawić błąd po fakcie (w mówieniu). Daje to kontrolę komunikacji i tego jak zostaniemy zrozumiani oraz jaki wywrzemy wpływ. Może to nie jest niezbędne w warzywniaku, ale w zawodzie – często!
Dlaczego „więcej gramatyki” nie rozwiązuje problemu mówienia?
Problemem nie jest brak zasad, tylko brak automatyzacji i nawyków. To dlatego ludzie:
- „znają czasy”, ale ich nie używają,
- „uczyli się latami”, ale nie mówią,
- cofają się po krótkich przerwach od nauki.
Najczęstsze pytania (FAQ)
- Czy trzeba uczyć się gramatyki, żeby mówić?
Tak, ale przez użycie, nie przez suchą teorię.
- Czy gramatyka pomaga w płynności?
Nie bezpośrednio. Płynność wynika z automatyzacji oraz pewności siebie. Znajomość gramatyki wpływa na pewność siebie.
- Czy dorosły musi uczyć się gramatyki inaczej niż dziecko?
Tak. Dorosły potrzebuje budowania świadomości, dziecko tego nie potrzebuje.
- Czy można mówić poprawnie bez znajomości zasad?
Tak, jeśli struktury są zautomatyzowane w oparciu o prawidłowe wykorzystanie języka. Dzieci wychowywane w rodzinach, które nie dbają o poprawność językową – nie mówią poprawnie w dorosłym życiu. Chyba, że wykonają pracę naprawczą, by cofnąć nieprawidłowo nabyte kompetencje.
Podsumowanie
Gramatyka jest potrzebna, ale nie jako punkt startowy i nie jako cel nauki. Skuteczna nauka języka to:
- Kontekst i użycie.
- Powtarzalność.
- Automatyzacja.
Najpierw działający język. Potem jego opis.
